MİMARLIK EĞİTİMİNE YÖN VERENLER I: 1883-1923 SANAYİ-İ NEFİSE MEKTEBİ |
Sanayi-i Nefise Mektebi
(resmî adı Mekteb-i Sanayi-i Nefise-i Şâhâne) 1883 yılında öncülüğünde bugün içindeki Eski Şark Eserleri Müzesi’nin bulunduğu binada açılmıştır. O dönemde Ticaret Nezareti’ne (1886’dan sonra Maarif Nezareti’ne) bağlı olan ve 20 öğrenciyle açılan bu okulda resim, heykel, mimarlık ve hakkâklık (oymabaskı) dersleri verilmiştir. Sanayi-i Nefise Mekteb-i Âlisi, 1927-28’de Sanayi-i Nefise Akademisi, 1928-68 arasında , 1968’den 1983’te Mimar Sinan Üniversitesi bünyesine alınıncaya kadar da İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi adıyla anılmıştır. 1910’da Osman Hamdi Bey’in ölümünden sonra müdürlüğe kardeşi Halil Edhem Eldem getirilmiştir. Okulun başlangıçta yalnızca erkek öğrenci kabul etmesi, 1914’te İnas (Kız) Sanayi-i Nefise Mektebi’nin kurulmasına yol açmıştır.
Sanayi-i Nefise Mektebi 1916-26 arasında sırasıyla Lisan Mektebi’nde (1916-19; 1921-26 ), Şehzadebaşı’nda bir evde (Mayıs 1919- Mayıs 1920 ), Divanyolu’ndaki Gedikler Kâhyası Salih Efendi Konağı’nda (Mayıs 1920- Haziran 1920; Ekim 1920- Ekim 1921 ) eğitim vermiştir. 1926 yılında Fındıklı’daki eski Meclis-i Mebusan Binası’na taşınmıştır. Akademi binasının 1948’de büyük bir yangın geçirmesiyle eğitime Yıldız’daki Sağır ve Dilsiz Okulu’nda devam edilmiş, onarım bittikten sonra Akademi 1953’te yeniden Fındıklı’daki yerine taşınmıştır.
Akademi’nin 1883’te eğitime başladığı ilk yıllarda atanan hocalardan mimar 25 yıl, ressam 32 yıl, de 30 yıldan fazla ders vermiştir. Atölye sorumluluklarının Türk hocalara verilmesi daha geç bir tarihe, ilk hocaların emekli olmasından sonraya rastlar. Heykel atölyesi 1914’te ’a, resim atölyeleri 1915’te , ve ’a, mimarlık atölyesi de gene aynı yıl ’e verilmiştir.
1933 Üniversite Reformu sırasında önemli bir değişiklik geçirmeyen akademi 86 yıl kadar yönetmeliklerle idare edilmiş, ancak 1969’da hazırlanan bir yasayla yeni bir statüye kavuşturulmuştur. 1971’de Mimarlık Yüksekokulu ile Endüstri Sanatları Yüksekokulu Akademi’ye bağlanmış, izleyen yıllarda da Sinema Televizyon (1975), Şehircilik Araştırma (1976), Endüstri Tasarımı Araştırma-Yayın (1976), Türk Mimarisi Araştırma ve Restorasyon (1977), Fotoğraf (1978) enstitüleri kurulmuştur. Akademi’deki bölümler 1979’da fakülte olmuş, 1981’de çıkan Yüksek Öğretim Kanunu ile de okul 1982’de Mimar Sinan Üniversitesi’ne dönüştürülmüştür.