İzmir, Bergama

Bu tiyatro dik bir yamaca kuruludur. Türkiye’nin en çok oturma sıralı tiyatrosudur. Erken dönemde yapılmış tiyatronun bugünkü durumu Roma dönemindeki büyütülmüş halidir. Üç kademeli tiyatro batıya bakar. Genişliği 3 ayak 10 parmak olan iki orta yol üç kademeyi birbirinden ayırır. Birinci kademesinde 25, ikinci kademesinde 33, üçüncüde 22 oturma sırası sayılabilmektedir. Toplam 80 sıralı tiyatronun arazi şartları gereği ince uzun olması çok dik izlenimi verir. Bergama’nın taştan tiyatrosu İ.Ö.3 üncü yüz yılda yapılmıştır. İ.Ö 197’den başlayarak yaklaşık 38 yıl süren çalışmayla günümüzdeki büyüklüğüne ulaşmıştır. Alman arkeologlar her ne kadar tiyatronun girişiyle ilgili: “Giriş aşağıdan, önde yer alan büyük ‘Tiyatro terası’ndadır”[1] diyorsa da bu görüş sorgulanmalıdır. Her iki orta yola açılan; destek duvarlar üzerideki teraslarda ilerleyen yollar olmalıdır. Bir kısmı günümüze ulaşamamış, kaybolmuş bu yollar olmadan sayısı az olan ışınsal merdivenler, giriş, çıkış anındaki insan yığılmasını karşılayamazdı. Gelişmiş Roma mühendisliğinin izleyiciyi orkestra seviyesinden yukarı tırmandırdığını düşünmek doğru değildir.

Tiyatronun hemen altındaki yaklaşık 250 m boyundaki terasın bitiminde, yukarı doğru basmaklarla ulaşılan Dionysos Tapınağı vardır. Ahşap sahne binasını da taşıyan bu uzun terası ayakta tutan kemerli destek duvarlar, bazı yerlerde beş kattır. Erken dönem tiyatrolarında görüldüğü üzere ahşap sahnenin direklerinin girdiği delikler günümüze ulaşmıştır. Destek duvarlarının üstündeki dolgu alanına bir bölümü oturan sahne binasının ahşaptan yapılması bir zorunluluktu. Sahne binası taştan yapılarak ahşap sahne binası seviyesine yükselseydi, yüksek taş binanın dolgu zemin üstüne yapacağı baskı, altındaki zeminin kaymasına neden olabilirdi. Alçak tutulacak taş sahne binası ise, 80 sıralı bir açık hava tiyatrosunda sesin yankılanmasını sağlayamazdı.

Tiyatroların genel olarak orkestrasının etrafı izleyici koyağıyla çevrilirken; burada yarım dairenin ancak yarıya yakın bir bölümü izleyici sıralarıyla sarılabilmiştir. Eğer orkestranın yarım dairesinin tamamı 80 sıralık koyakla çevrilseydi Anadolu’nun en büyük tiyatrosu olarak izleyici sayısı 30.000 i geçerdi. Orkestra yarıçapı 39 ayak 9 parmaktır.

Bu günkü durumdaki tiyatronun, yerinde yapılan ölçümle kapasitesi yaklaşık 13.800 kişiliktir.