Osman Hamdi Bey
1842
- 1910
|
Biyografi
Osman Hamdi döneminde elçilik, nazırlık (bakanlık), sadrazamlık (başbakanlık) gibi üst düzey görevler üstlenmiş ünlü bir devlet adamı olan Ethem Paşa’nın oğludur. Osman Hamdi Bey ‘in kardeşlerinden biri müzeci Halil Edhem Bey (1861-1938), diğeri Türkiye’ de nümizmatik biliminin kurucularından biri olarak kabul edilen İsmail Galip Bey (ölümü 1895), bir diğeri ise İstanbul Gümrük Müdürlerinden Mustafa Bey (ölümü 1893). Osman Hamdi’nin 1856 yılında Mekteb-i Maarif-i Adliye’de okurken resme karşı olan ilgisi dikkat çekmiştir. Babası Batı’da eğitim almış bir kişi olarak Osman Hamdi Bey'in hukuk eğitimi almak üzere 1860’da Abdülmecit döneminde Paris’e yolladı. Sanatçı bir süre hukuk eğitimi almışsa da resme olan ilgisi nedeniyle bir süre hukuk ve resim derslerini beraber yürüttü. Sonra Paris Ecole des Beaux Arts’a kayıt oldu.
Jean-Leon Gerome ve Gustave Boulanger’den dersler alarak tümüyle resim sanatına yöneldi. 1869’da yurda döndüğünde 1881 ‘e kadar çeşitli devlet görevlerinde çalıştı. Sırasıyla 1869’da Bağdat Vilayet Umur-ı Ecnebiye Müdüriyeti (Yabancı İşleri), 1871’de İstanbul’a dönüşündeki Teşrifat-ı Hariciye (Protokol) Müdür Yardımcılığı, 1873 Viyana Dünya Sergisi’nde hükümet temsilciliği, 1875’te Hariciye Umur-ı Kâtipliği,1876’da Matbuat-ı Ecnebiye Müdürlüğü,1877’de Altıncı Daire-i Belediye Müdürlüğü (günümüz Beyoğlu Belediyesi), 1881’de Alman A.Deither’in yerine Müze-i Hümayun (İmparatorluk Müzesi, günümüz İstanbul Arkeoloji Müzesi), 1882’de Sanayi-i Nefise Müdürlüğü yapmıştır. 28 yıl boyunca)
Sanatçı,1874 tarihli Asar-ı Atika Nizamnamesi (Eski Eserler Kanunu)’ nu değiştirip yeniden çıkararak eski eserlerin yurt dışına kaçırılmasını önleyen çok önemli bir iş başarmıştır.
Osman Hamdi 1883-85 arasında Ailolıa bölgesindeki nekropolis’lerde (mezarlık), Nemrut Dağı Tümülüs’ünde ve Lagina’daki Hekate Tapınağı’nda kazılar yapmış, Zincirlideki kazılara da (1888-92) bulunan Hitit yapıtlarını müzeye getirmiştir. En önemli arkeolojik kazısı 21 lahtin çıkarıldığı Sayda (Sidon, Lübnan) kral mezarlığı kazılardır (1887-88). Bu Lahit’lerin arasında dünyaca ünlü İskender Lahti’nin bulunması Osman Hamdi Bey’e de uluslarası bir ün kazandırmıştır. Bu kazılarla ilgili olarak arkeolog Salomon Reinach ile birlikte yazdığı Une necropole a Sidon (Sayda Kral Mezarlığı) adlı kitap 1892’de Paris’te yayımlanmıştır.
Bugün hâlâ önemini koruyan Gustav Mendel tarafından hazırlanan Catalogue des figurines Grecques de tere cuite(Pişmiş Topraktan Yunan Heykelcikleri Katalogu). 1908’de Osman Hamdi’nin müdürlüğü döneminde yayınlanmıştır.
Sanatı
Sivil kuşağın önemli temsilcisi olan Osman Hamdi Bey konusunda en kapsamlı araştırmayı yapmış olan Mustafa Cezar’ın da vurguladığı gibi, Türk Resim Sanatı’na figürü, kompozisyonun öğesi olarak sokan ilk sanatçı Osman Hamdi’dir. Sanatçının resimlerinde Oryantalist biçem ağır basar. Yapıtlarında titiz bir işçilik ve ayrıntı ön plandadır. Resim çalışmalarında fotoğraftan, kareleme yöntemiyle yararlanmıştır. Kendini de birçok kez model olarak kullanmıştır. Sanatçının bu amaçla çektiği bazı fotoğraflar bulunmaktadır. Osman Hamdi Bey açık havada çalışmaktan çok, akademik anlayışlı bir atölye ressamıdır. Bir Oryantalist olarak, oldukça fazla sayıda hayali Doğu manzarası gerçekleştirmiş olan Batılılara göre oldukça şanslıydı. Gerçekleştirdiği yapıtları oluşturan nesneleri mekânları yakından görüp inceleme fırsatına sahipti.
Batılı Oryantalistler Doğu’nun geri kalmışlığını gösterirlerken, Osman Hamdi yapıtlarında Türk sanatının güzel örneklerini; okuyan, tartışan ve özlemini duyduğu Osmanlı aydın tipini ele almıştır. Tablolarında dekor olarak tarihi yapıları, aksesuar olarak da tarihi eşyaları kullanmıştır. Mimariyi bazen fon bazen de esas olarak kullanmıştır. Ayrıntılarda aşırı gerçekçi olmasına karşın kompozisyonlarında ki tutumu farklıdır. Sanatçı yapıtlarında kurgu/montaj yapmayı seviyordu. Bu tavrından ötürü Osman Hamdi’nin ayrıntılarda gerçekçi, kompozisyonlarda ise kurgucu olduğu söylenebilir.
Kadın figürleri de çağdaşlarına göre oldukça farklı bir çizgi gösterir. Türbede Kadınlar, Okuyan Kadın, At Meydanı’nda Gezinti Yapan Türk Kadınları gibi resimlerinde dışarıya açılmış bir kadın imgesi işlemiştir. Porte çalışmaları da bulunur fakat bu resimler daha çok doğalcı yaklaşımla çizilmiştir. İzlenimcilik etkileri görülür.
Osman Hamdi, 1867 Paris Dünya Sergisi’ne bugün nerede oldukları bilinmeyen” Çingenelerin Molası”, “Pusuda Zeybek “ve “Zeybeğin Ölümü” adlı üç yapıtını göndermiştir.
Osman Hamdi çok sayıda akademik unvan, nişan ve madalya almıştır.
Nilüfer Esin Berberoğlu
Kaynak :
CEZAR. Mustafa, EDGÜ, Ferit.“Osman Hamdi Bilinmeyen Resimleri” , Ada Yayınları, Baskı: Yücel Menemencioğlu, Teoman Koleksiyonu.
N.ULUBA, “Osman Hamdi”,Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, C-3, s C-3,1182-1183, İstanbul, 2008.
GERMANER, Semra. ”Osman Hamdi”, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yem Yayın, C-3, s.1183,İstanbul, 2008
CEZAR, Mustafa. Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hamdi, T.İş Bankası, 1971
“Osman Hamdi Bey ve Dönemi” Sempozyum, 17-18 Aralık 1992, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
“Osman Hamdi Bey Dönemi ve Oryantalizmi Üzerine Notlar”, Mimarlık ve Dekorasyon, sayı.158, s.106-111.
|
|