![]()
 |
Clemens Holzmeister
Tirol, Fulmpes 1886
- Salzburg 1983
|
|
|
|
Avusturyalı mimar ve eğitimci.
Ankara'daki hükümet binalarının çoğunu tasarlamış olan Holzmeister, mimarlık tarihinde bir "okul" yaratıcısı ya da "kuramcı" olmaktan çok, bir uygulamacı olarak tanınır.
Mimarlık eğitimini 1906-13 arasında Viyana Teknik Üniversitesi'nde yapmış, I. Dünya Savaşı sırasında aynı üniversitede Ferstel, Simony ve Artman'ın asistanlığını yürütmüştür. Roma döneminden başlayarak KİLİSE yapımını inceleyen teziyle 1919'da doktor unvanını almış, 1919-24 arasında Innsbruck'ta Devlet Yapı ve Sanat Okulu'nda öğretim üyeliği yapmış, Umterberger'de ideal tasarımlar sergisini açmış ve kilise yapıları gerçekleştirmiştir. 1921'de açılan yarışmada Üçüncülük Ödülü'nü kazandığı Viyana Krematoryumu'nun tasarım ve yapımıyla görevlendirilen Holzmeister, 1924 başlarında tamamladığı bu yapıyla tanınmıştır. Aynı yıl Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'nin mimarlık atölyelerinden birinde öğretim üyesi ve yönetici olarak göreve başlamış, 1933-37 arasında da aynı kurumun rektörlüğünü üstlenmiştir. 1924'te Viyana'da Linzerstrasse'de bir toplu konut uygulaması gerçekleştiren mimar, 1926'da, 1938'e değin sürecek olan Salzburg Festspielhaus'un yenileme çalışmalarına başlamıştır. 1927'de Ankara'dan, 1928'de Düsseldorf'tan görevler almış; 1928-33 arasında Viyana'daki akademinin yanı sıra Düsseldorf Güzel Sanatlar Akademisi'nde de dersler vermiştir. Almanya'daki bu eğitim çalışmaları sırasında 1929'da, mekân açısından dönemin en etkileyici yapılarından biri sayılan Schlageter Anıtı'nı gerçekleştirmiştir. Anıt daha sonra Nasyonal Sosyalist rejim tarafından yıktırılmıştır. Blankenese (1929-30) ve Merdingen Kiliseleri'nin yanı sıra 1930-33 arasında inşa ettiği München-Gladbach, Cleve ve Berlin Lilienstrasse Kiliseleri, mimarın Almanya'daki öteki uygulamalarıdır. Holzmeister, aynı yıllarda Avusturya'da Linz'de Kreuzschwestern Okulu, Krim Kilisesi, Bad Ischl'de Dinlenme Evi (Fellerer ile), Grinzing'de okul, Dornbach Kilisesi, Vogelweidplatz Kilisesi ve Viyana Radyoevi'ni inşa etmiş, Avusturya Werkbundu'nun 1930'daki sergisi için planlanan örnek yerleşmede bir sıra ev grubu ve sergi süresince kullanılacak ahşap strüktürlü bir şarap evi tasarlamıştır. Nasyonal Sosyalist rejim nedeniyle 1933'te Düsseldorf'taki akademiden ayrılmak zorunda kalan Holzmeister, ertesi yıl Hoffmann ve Behrens'le birlikte Yeni Avusturya Werkbundu'nu kurarak 1914 öncesi üslup özellikleriyle nostaljik çalışmalar yapmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Binası için açılan proje yarışmasında Birincilik Ödülü kazandığı 1937'nin hemen ardından, 1938'de Almanya'nın Avusturya'yı işgali üzerine Viyana'dan ayrılmak zorunda kalmış, aynı yıl İstanbul'a yerleşmiş ve 1954'e değin Türkiye'de yaşamıştır.
Daha önceleri, 1927-38 arasında Viyana'daki bürosunda tasarladığı projelerin gerçekleştirilmesi için aralıklı olarak Ankara'ya gelmiş olan Holzmeister, özellikle bu dönemde Türkiye'nin yeni biçimlenen başkentinde çok sayıda kamu yapısı tasarlayıp gerçekleştirme olanağını bulmuştur: Milli Savunma Bakanlığı (1927-30), (1928-30), Milli Eğitim Bakanlığı (b.Ticaret Bakanlığı, 1929-34), Orduevi (1930-35), Harp Okulu (1930-35), Güven Anıtı (1931-36; ve Josef Thorak ile), Çankaya (1931-32), Ulus (1931-33), İçişleri Bakanlığı (1932-34) ve arkasında yer alan Vilayetler Meydanı (1933-35; b.otopark olarak kullanılmaktadır), Bayındırlık Bakanlığı (1933-34), Yargıtay (1933-34), Ulus (1933-34) ve TBMM Binası (1938-63), mimarın Ankara'daki yapılarıdır. Çok az sayıda mimarın elde edebileceği bir ayrıcalık olan, yeni bir devletin yönetim merkezinin en önemli binalarının tasarlanması görevi, Holzmeister'i o yılların Türkiye'sinde en güçlü mimar konumuna getirmiştir. Türkiye'de çalışmaya karar vermesinde anıtsal mimarlık yapma arzusunun etkili olduğunu belirten Holzmeister, bu kamu yapılarında genç Türk devletinin gücünü yansıtmak amacıyla aksiyel, simetrik kütleler ve Yeni-Klasik öğelerle anıtsallığı vurgulanan çözümler ortaya koymuştur. Tüm meslek yaşamının da en önemli bölümünü oluşturan Ankara uygulamaları, anıtsal klasikçiliğin yanı sıra modern mimarlık akımının Viyana kolunun da özelliklerini taşımaktadır.
1940-49 arasında 'de mimarlık dersleri veren Holzmeister aynı yıllarda, Brezilya'ya da gitmiş, Belo Horizonte Katedrali'ni ve Rio'da yerel yönetim başkanı için ikamet ve yönetim işlevlerini kapsayan bir kompleksi (Prafektur) tasarlamıştır. 1951'de Graz Teknik Yüksekokulu'ndan şeref doktoru unvanını, 1953'te Avusturya Devlet Mimarlık Büyük Ödülü'nü almış, 1950'de Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ndeki görevine yeniden getirilmiş, Türkiye'den ayrılıp Viyana'ya geri döndüğü 1954'ten 1957'ye değin bu kurumda yeniden rektörlük yapmıştır. 1956-60 arasında Salzburg'daki Festspielhaus'un 1926'dan beri süregelen yenileme ve geliştirme çalışmalarını tamamlayan Holzmeister, 1961'de akademiden emekli olmuş ve Salzburg'da mimari atölye geleneğini sürdürmüştür
|