Ali Saim Ülgen
İstanbul 1914
- Ankara 1963
|
Türk mimar ve restoratör.
Ortaöğrenimini İstanbul Erkek Lisesi’nde gördü. 1938’de (GSA) (b.MSÜ) Yüksek Mimarlık Bölümü’nü bitirdikten sonra aynı kurumda mimarlık tarihi ve şehircilik asistanı oldu, aynı yıl anıtlar ve şehircilik alanında açılan Avrupa sınavını kazanarak Maarif Vekâleti’nce Almanya’ya gönderildi. 1939’da İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine Fransa’ya geçti ve burada Notre Dame Kilisesi’nin onarımında çalıştı. Fransa’nın da savaşa girmesi üzerine yurda dönen Ülgen 1940’ta askerlik hizmetini gördüğü Maraş’ta yörenin sivil mimarlığını inceledi. 1943’te GSA Yüksek Mimarlık Bölümü’nde sanat tarihi öğretmenliği görevine döndü.1944’te Maarif Vekâleti’nin isteği üzerine Ankara Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü Anıtlar Şubesi müdürlüğüne atandı. Böylece ilk olarak tarihsel yapılar üzerine rasyonel biçimde uygulamalı çalışmalar yapma olanağına kavuştu ve çevresinde topladığı meslektaşlarına geliştirdiği yöntemleri öğretmeye başladı. Bir yandan da Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün restorasyon işleriyle ilgilenen Ülgen, sonunda bu kuruma geçerek Abide ve Yapım İşleri Dairesi’nde görev aldı. AÜ Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi’nde sanat tarihi dersleri vermeyi sürdürdü.
Ülgen, İstanbul, Trakya ve Anadolu’da 150’ye yakın yapıtın onarımını gerçekleştirdi, 300’ü aşkın yapıtın onarımına da katkıda bulundu. Ayrıca, Irak, Ürdün ve Libya’daki İslam ve Türk eserlerinin onarımlarıyla da ilgilendi. Özellikle Süleymaniye Külliyesi onarımıyla yakından ilgilendi, yapının bilinmeyen yönlerini ortaya çıkararak özgünlüğüne kavuşmasını, sonradan yapılan eklerin ayıklanmasını sağladı. Onarımını gerçekleştirdiği öteki yapılar arasında, Hacıbektaş Külliyesi (Nevşehir), Sırçalı Mescit ve Karatay Medresesi (Konya), Seyit Battal Gazi Külliyesi (Seyitgazi, Eskişehir) ve Kubbet-üs-Sahra (Kudüs) sayılabilir.
Atatürk tarafından Mimar Sinan’ın yapıtlarının rölövelerini yapması istenen Ülgen, ömrü boyunca bir yandan da bu kitabın hazırlıkları üzerinde çalışmış, ancak mükemmeliyetçiliği nedeniyle yayımlayamadan yaşamını yitirdi. Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun etkin bir üyesi de olan Ülgen’in yayımlanmış makalelerinin yanı sıra “İstanbul ve Eski Eserler” (1933), “İstanbul’un Eski Eserlerinden Fatih Camii ve Bizans Sarnıcı”, “Fatih Devrinde İstanbul” (1939), “Arkeolojik ve Turistik İstanbul Haritası”, “İznik’te Türk Eserleri”, “Anıtların Koruması ve Onarılması” ve “Türk Anıtları” (1946) adlı yapıtları bulunuyor. Ayrıca “Mimarlık Tarihi-Mimarlık Felsefesi”, “Türk Mimarisi”, “Türk Evi”, “Mimar Sinan” başlıklı kitapları ile “Anıtların Korunması ve Onarılması” kitabının 2., 3. ve 4. ciltleri hazırlık aşamasında kaldı.
Kaynak :
M. Kazmaoğlu;"Ülgen, Ali Saim", Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, C.3, s.1855, Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 1997
Semavi Eyice;"Ülgen, Ali Saim", İstanbul Ansiklopedisi, C.7, s.335, Kültür Bakanlığı - Tarih Vakfı Ortak Yayını, İstanbul, 1994
|
|